AI bịa thông tin: cách kiểm tra trước khi dùng

Cập nhật lần cuối 24/10/2026 · Đọc khoảng 3 phút · Ban biên tập AI Công Sở

Bài này không có liên kết giới thiệu.

Bạn hỏi AI về một quy định, nó trả lời trôi chảy, có cả số điều và tên văn bản. Bạn đưa vào báo cáo. Vài ngày sau có người hỏi: "Văn bản này có thật không?" Đây là chuyện thật mà nhiều người đi làm gặp phải. AI có thể tạo ra thông tin sai nhưng nghe rất hợp lý, và giọng điệu tự tin của nó không cho biết điều đó đúng hay sai.

Vì sao AI bịa

Các công cụ AI trò chuyện tạo ra văn bản nghe có vẻ hợp lý dựa trên những gì chúng đã học, chứ không phải lúc nào cũng tra cứu một nguồn đã được kiểm chứng. Nhiều công cụ có thêm tính năng tìm kiếm trên mạng, nhưng kết quả vẫn có thể sai hoặc trích dẫn sai. Chính nhà phát triển cũng khuyên người dùng kiểm tra những thông tin quan trọng.

Những loại thông tin dễ bị bịa nhất

• Con số cụ thể không có nguồn: tỷ lệ phần trăm, số liệu thị trường, thống kê.
• Số hiệu văn bản, số điều khoản, tên luật, ngày ban hành.
• Câu trích dẫn và tên tác giả, tên sách, tên bài nghiên cứu.
• Tên người, chức danh, tên công ty, địa chỉ.
• Đường dẫn trang web và tên tài liệu.

Quy trình kiểm tra 4 bước

1. Đánh dấu những gì kiểm chứng được. Gạch chân mọi con số, tên riêng, số điều, ngày tháng, trích dẫn trong câu trả lời.
2. Tra ở nguồn chính thức. Văn bản pháp luật thì tra ở cổng thông tin của cơ quan ban hành; số liệu thì tìm báo cáo gốc; chính sách của công cụ hay công ty thì đọc trang chính thức của họ.
3. Đừng chỉ hỏi lại chính AI. Nếu bạn yêu cầu AI cho nguồn, hãy tự mở nguồn đó. AI có thể đưa ra nguồn trông thật nhưng không tồn tại.
4. Với việc quan trọng, hỏi người có chuyên môn. Thuế, bảo hiểm xã hội, hợp đồng, pháp lý: hãy hỏi kế toán, luật sư hoặc cơ quan có thẩm quyền trước khi hành động.

Dùng AI để lập danh sách cần kiểm tra

Bạn có thể nhờ AI chỉ ra chỗ nên kiểm tra trong chính câu trả lời của nó. Cách này giúp bạn tiết kiệm thời gian, nhưng không thay thế việc kiểm tra thật.

Dưới đây là một đoạn văn bản (do AI hoặc người khác viết) mà tôi định dùng trong công việc:
"""
[DÁN ĐOẠN VĂN BẢN]
"""
Hãy liệt kê mọi chi tiết CÓ THỂ KIỂM CHỨNG trong đoạn này: con số, tên riêng, ngày tháng, số hiệu văn bản, trích dẫn. Với mỗi chi tiết, cho biết loại thông tin, mức độ rủi ro sai (cao/trung bình/thấp) và nên kiểm tra ở loại nguồn nào. Không khẳng định chi tiết nào đúng hay sai; chỉ giúp tôi lập danh sách cần tự kiểm tra.
Định dạng: bảng Chi tiết | Loại | Rủi ro | Nên kiểm tra ở đâu.

Một thói quen nhỏ có giá trị lớn

Trước khi gửi bất kỳ văn bản nào có dùng AI, hãy tự hỏi: "Nếu có ai hỏi nguồn của câu này, tôi trả lời thế nào?" Nếu bạn không trả lời được, đó là chỗ cần kiểm tra.

Xem thêm bài về bảo mật dữ liệu để biết cách dùng AI mà không đưa thông tin nhạy cảm ra ngoài.